Problematyka przestrzegania praw

Przypomnijmy – istnieją dwa rodzaje postępowań zgodnych z normami. Realizowanie prawa i jego przestrzeganie. Realizowanie prawa polega na nieświadomie zgodnym z daną normą zachowaniu się, jednak ów adresat normy, nie wie o jej istnieniu. Przestrzegania prawa to sytuacja w której adresat normy, wie o jej istnieniu (tj. o istnieniu danej normy prawnej) , a nawet być może modyfikuje swoje zachowanie pod jej wpływem.

Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że normy realizujemy już od najmłodszych lat naszego życia. Czy to w szkole podstawowej, czy nawet w przedszkolu (!) opiekunowie nakazują lub zakazują nam pewne zachowanie się, np. zabraniając nam brać cudze kredki. Wówczas nie zdajemy sobie sprawy z pojęcia „kradzieży” i nie zastanawiamy się nad jego miejscem w ustawodawstwie polskim, jednak słuchając poleceń opiekunów przestrzegamy pewnych norm.
Mówiąc o świadomym przestrzeganiu pewnych norm, możemy uwzględnić kilka motywów, którymi kieruje się adresat, modyfikując swoje postępowanie:

  • nawyk 

Nawyk to w terminologii psychologii zautomatyzowana czynność (sposób zachowania, reagowania), którą nabywa się w wyniku ćwiczenia (głównie przez powtarzanie).
W socjologii nawyk oznacza rutynowe, pozbawione refleksji działanie społeczne będące podstawą ładu społecznego. Zespół działań mających formę nawyków tworzyć może jednostkowe lub grupowe zwyczaje.

Nawykiem może być przestrzeganie normy prawa zwyczajowego, np. wyciszenie dzwoniącego telefonu na ważnym spotkaniu z klientem. Podczas rozmowy z drugą osobą nie wypada w tym samym czasie plotkować przez telefon z kolegą, czy omawiać zakupy z żoną, gdyż druga osoba mogłaby odebrać to w najlepszym wypadku jako brak szacunku, w najgorszym zaś moglibyśmy nawet stracić pracę! Jest to norma prawa zwyczajowego, ponieważ żadna norma kodeksu karnego nie zabrania rozmów przez telefon w czasie spotkań służbowych, czy prywatnych. Jednakże jest ona popierana i przestrzegana w środowisku, ze względów etycznych.

  • ocena aksjologiczna 

Dane normy są postrzegane w środowisku jako wartościowe.

  • ocena moralna i religijna 

Istnieje moralne i religijne uzasadnienie przestrzegania norm zarówno stanowionych jak i niepisanych. Norma „nie zabijaj”, jest przestrzegana zarówno przez ateistów jak i wyznawców, np. religii chrześcijańskiej, nie tylko dlatego, że jest ona normą pisaną, ale przede wszystkim dlatego, że życie ludzkie jest uznawane samo w sobie jako wartość, a także dlatego, że złamanie tej zasady byłoby niezgodne z naszym sumieniem.

  • presja otoczenia 

Zakłócenie ciszy nocnej może spotkać się nie tylko z dezaprobatą i sankcją pochodzącą od władzy publicznej, ale także z dolegliwościami pochodzącymi ze środowiska sąsiedzkiego. Presja otoczenia może także przynieść odwrotny skutek, czyli sprawić, iż dana osoba będzie bardziej skłonna dokonać kradzieży wartościowego sprzętu elektronicznego, ze względu na „autorytet pieniądza” występujący w danym środowisku.

  • normę stworzyła osoba, która ma jakiś autorytet w danym środowisku, stanowi dla kogoś wzór zachowania się
  • obawa przed sankcją 

Normy mogą być przestrzegane w obawie przed sankcją, a więc nieuchronnością kary. Jeżeli w państwie będzie skutecznie działać instytucja wykrywania sprawców przestępstw, a także spotkają się oni z nieuchronnością kary, z pewnością z obawy przed przykrymi dolegliwościami, zdecydowanie spadnie ilość osób, skłonna złamać prawo dla własnych korzyści.

Normy, aby były przestrzegane, muszą być przede wszystkim racjonalne. Nie możemy wymagać od kogoś niemożliwego. A także, co ważne, nie mogą one stanowić dla adresata zbyt uciążliwego obowiązku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *